Studentom i osobom, które chcą w jak najkrótszym czasie dowiedzieć się: "Na czym polega księgowanie?""Co trzeba wiedzieć żeby szybko nauczyć się rachunkowości?", polecam artykuł z rozdziału XI Po której stronie Wn czy Ma? Najważniejsze zasady księgowania, gdzie znajduje się streszczenie wcześniejszych artykułów. Przedstawiam w nim zasady jakimi musimy się kierować w momencie księgowania i tłumaczę z czego one wynikają. Polecam naukę po kolei wg. Spisu treści. Poruszam również inne tematy. Szczególnie polecam serię artykułów dotyczących OCEM w rozdziale XIII.
Osobom rozpoczynającym naukę rachunkowości polecam artykuł Zasada równowagi bilansowej. Dlaczego aktywa są równe pasywom? oraz artykuł Co to jest zysk?. Tych, którzy mają jakieś problemy ze zrozumieniem: Dlaczego zobowiązania są pasywami i dlaczego należności są aktywami zapraszam do artykułu Zobowiązania, a należności. Gdzie występują w bilansie?

Co to jest bilans?- Czym jest bilans w rachunkowości?

bilans

 

Podaję linki do zadań z rozwiązaniami i wyjaśnieniami dotyczących bilansu umieszczonych na tej stronie: Zadanie 1 z rozwiązaniem- bilans, Zadanie 2 z rozwiązaniem- bilans, Zadanie 3 z rozwiązaniem-bilansZadanie 4 z rozwiązaniem- bilans.

W tym artykule odpowiadam na pytania: Co to jest bilans? Czym jest bilans w rachunkowości?

Bilans to dwustronne zestawienie wartości zasobów majątkowych, czyli aktywów oraz ich źródeł finansowania czyli pasywów sporządzone w ujęciu wartościowym na określony dzień i w określonej formie.

Sporządzony jest on na określony dzień,  ponieważ zarówno wartość aktywów jak i pasywów ustawicznie się zmienia na skutek przeprowadzanych operacji gospodarczych.

Dzień na który jednostka sporządza sprawozdanie finansowe (zgodnie z Rozdziałem 1 Art.3 pkt. 10 Ustawy o Rachunkowości) nazywamy dniem bilansowym.

Bilans jest dokumentem księgowym, dlatego powinien przedstawiać rzeczywisty stan pasywów i  aktywów. Nie może wykazywać danych niezgodnych z rzeczywistością.

Ponieważ często stan majątku ujęty w księgach rachunkowych odbiega od rzeczywistości, dlatego na dzień bilansowy przeprowadza się inwentaryzację. Ta rozbieżność pomiędzy stanem faktycznym, a ujętym w księgach może wynikać z różnych powodów takich jak: niewłaściwe wydanie towaru lub produktów, pomyłki, kradzieże i inne.

Zgodnie z Rozdziałem 1 Art. 7 pkt. Ustawy o Rachunkowości aktywa i pasywa wycenia się  stosując rzeczywiście poniesione na ich nabycie ceny lub koszty ich wytworzenia, z zachowaniem zasady ostrożnej wyceny.  Wyceniając je należy jednak uwzględnić zmniejszenie ich wartości użytkowej lub handlowej, np. należy odjąć odpisy amortyzacyjne.

W bilansie stosuje się zestawienie syntetyczne tzn. podaje się sumy zbiorcze np.  w  zestawieniu towary podaje się wartość wszystkich towarów, nie każdego z osobna, zobowiązania z tytułu dostaw i usług podaje się sumę wartości zobowiązań każdego z dostawców. Dotyczy to wszystkich kont bilansowych.

W trakcie wykonywania bilansu obowiązuje nas zakaz kompensaty, co oznacza, że nie można kompensować ze sobą wartości różnych co do rodzaju aktywów i pasywów. Z tego powodu  w przypadku gdy należą nam się należności z tytułu dostaw i usług o  wartości X1, a nasze zobowiązania z tego samego tytułu wynoszą X2,  musimy podawać wartości odpowiednio X1 jako nasze należności (po stronie aktywów) i X2 jako nasze zobowiązania (po stronie pasywów). Nie możemy podawać ich różnicy po tej stronie która posiada większą wartość, chyba że jedno i drugie dotyczy jednego przedsiębiorstwa, z którym rozliczamy się saldami.

(Sposoby przeprowadzenia inwentaryzacji będą dokładniej omówione po rozdziale dotyczącym obrotu materiałowego i towarowego.)

Bilans powinien być sporządzony w określonej formie. Musi być napisany w języku polskim, a wartości wszystkich aktywów i pasywów podane muszą być w polskiej walucie.

Powinien zawierać:

  1. Dokładne określenie podmiotu, dla którego jest sporządzany.
  2. Oznaczenie dnia bilansowego, czyli daty na którą jest on sporządzany.
  3. Określenie jednostek w których wyrażone są dane liczbowe.
  4. Podane nazwy poszczególnych grup aktywów i pasywów.
  5. Podpis osoby, której powierzono prowadzenie ksiąg rachunkowych i podpis kierownika jednostki.
  6. Datę sporządzenia bilansu.

W tym celu w prawym górnym rogu podaje się pełną nazwę jednostki, jej adres i nr Regon.

Niżej podaje się moment bilansowy- tzn. dzień na który sporządzono bilans.

Centralne miejsce bilansu zajmuje zestawienie aktywów i pasywów jednostki, które stanowi główną jego zawartość.

W przypadku układu jednostronnego najpierw podaje się aktywa, potem pasywa. W przypadku układu dwustronnego aktywa podane są po stronie lewej, pasywa po prawej. My będziemy patrzeć na bilans zapisany w układzie dwustronnym.

Wzór bilansu został opublikowany w załączniku do ustawy o rachunkowości.

Obowiązuje on jednostki, które spełniają 3 warunki:

  1. Średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wynosi więcej niż 50 osób.
  2. Suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej przekroczyła określoną wartość euro.
  3. Przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej przekroczyła określoną (inną) wartość euro.

Obydwóch wartości nie podaję świadomie, ponieważ mogą się one zmieniać.

Istotny jest fakt, że mniejsze jednostki, zatrudniające maksymalnie średniorocznie w przeliczeniu na pełne etaty 50 osób, które nie osiągają określonych obrotów i które nie posiadają majątku o określonej wartości na koniec roku obrotowego, mają prawo do sporządzania bilansu uproszczonego.

Jednostki większe mają prawo sporządzać bilans bardziej szczegółowo, ale nie mają prawa do wykonywania mniej szczegółowego bilansu, niż wynika to ze wzoru podanego w załączniku do ustawy o rachunkowości.

Z artykułu Wiadomości ogólne o aktywach. Jakie istnieją grupy aktywów? wiemy, że aktywa w bilansie ustawione są według następującej zasady: Im jest trudniej zamienić dane zasoby na inne zasoby majątkowe (czyli je upłynnić), tym wyżej w bilansie się one znajdują.

Dlatego w bilansie aktywa trwałe znajdują się wyżej od aktywów obrotowych. Oznaczone są literą A.

Aktywa obrotowe, jako bardziej płynne, znajdują się niżej w bilansie i oznaczone są literą B.

Z tego też powodu na samej górze aktywów w bilansie są umieszczone wartości niematerialne i prawne, jako najtrudniejsze do zamiany na inne zasoby majątkowe. Poniżej znajdują się rzeczowe aktywa trwałe, ponieważ również nie są one łatwe do zamiany na inne dobro.

Zapasy, podobnie jak inne aktywa obrotowe zużywane są w jednym cyklu produkcyjnym, ale najtrudniej jest je zamienić na inne dobro ze wszystkich aktywów obrotowych, dlatego znajdują się na samej górze tych aktywów.

Na samym końcu w bilansie, po stronie aktywów, umieszczone są inne inwestycje krótkoterminowe oraz środki pieniężne i inne aktywa pieniężne. Ponieważ środki pieniężne najłatwiej jest zamienić na inne dobro.

Z artykułu Pasywa- wiadomości ogólne. Na jakie grupy dzielimy pasywa? wiemy natomiast, że pasywa w bilansie ustawione są według zasady, którą również chcę tutaj powtórzyć: Im dłużej dane kapitały związane są z danym przedsiębiorstwem, tym wyżej znajdują się one w bilansie.

Głównym podziałem pasywów jest ich podział na: A- Kapitał własny, B- Zobowiązania.

Na samej górze po stronie pasywów znajdują się Kapitały własne, ponieważ są one na stałe związane z przedsiębiorstwem. Mogą być wymagalne dopiero w trakcie jego likwidacji. Zobowiązania długoterminowe są związane z przedsiębiorstwem dłużej niż 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Najkrócej z przedsiębiorstwem są związane zobowiązania krótkoterminowe- mniej niż 12 miesięcy od dnia bilansowego, dlatego są one zamieszczone w bilansie na samym dole pasywów.

Ogólną zasadą jest, że w przypadku majątku trwałego jest on użytkowany powyżej jednego roku, a w przypadku majątku obrotowego poniżej jednego roku. Dlatego należności długoterminowe różnią się tym od należności krótkoterminowych, że ich termin spłaty jest dłuższy niż 12 miesięcy.

To samo dotyczy zobowiązań. Zobowiązania o terminie spłaty powyżej 12 miesięcy od dnia bilansowego są zobowiązaniami długoterminowymi.

Wyjątkiem od tej zasady są zobowiązania i należności z tytułu dostaw i usług.

O tym musimy pamiętać.

Bez względu na termin płatności zobowiązania i należności z tytułu dostaw i usług są: (odpowiednio) zobowiązaniami lub należnościami krótkoterminowymi.

Wynika to z faktu, że są one związane z cyklem obrotowym danej jednostki gospodarczej: produkcyjnym lub cyklem obrotu towarem.

Wzór bilansu opublikowany w załączniku nr 1 do ustawy o rachunkowości dla jednostek innych niż banki, zakłady ubezpieczeń i zakłady reasekuracji:

 

………………….......

    (nazwa jednostki)

Bilans

sporządzony na dzień ……………..

Aktywa

Pasywa

  1. Aktywa trwałe
  1. Wartości niematerialne i prawne
  1. Koszty zakończonych prac rozwojowych
  2. Wartość firmy
  3. Inne wartości niematerialne i prawne
  4. Zaliczki na wartości niematerialne i prawne
  1. Rzeczowe aktywa trwałe
  1. Środki trwałe

a)     grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego)

b)     budynki, lokale, prawa do lokali i obiekty inżynierii inżynierii lądowej i wodnej

c)     urządzenia techniczne i maszyny

d)     środki transportu

e)     inne środki trwałe

  1. Środki trwałe w budowie
  2. Zaliczki na środki trwałe w budowie
  1. Należności długoterminowe
  1. Od jednostek powiązanych
  2. Od pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale
  3. Od pozostałych jednostek
  1. Inwestycje długoterminowe
  1. Nieruchomości
  2. Wartości niematerialne i prawne
  3. Długoterminowe aktywa finansowe

a) w jednostkach powiązanych

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne długoterminowe aktywa finansowe

b) w pozostałych jednostkach, w

których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne długoterminowe aktywa finansowe

c) w pozostałych jednostkach

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne długoterminowe aktywa finansowe

  1. Inne inwestycje długoterminowe
  1. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe
  1. Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
  2. Inne rozliczenia międzyokresowe
  1. Aktywa obrotowe
  1.       I.          Zapasy
  2.     II.          Należności krótkoterminowe
  1. Materiały
  2. Półprodukty i produkty w toku
  3. Produkty gotowe
  4. Towary
  5. Zaliczki na dostawy i usługi

1. Należności od jednostek powiązanych

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) inne

2. Należności od pozostałych jednostek, w

których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) inne

3. Należności od pozostałych jednostek

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) z  tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych tytułów publicznoprawnych

c) inne

  1.   III.          Inwestycje krótkoterminowe
  2. Krótkoterminowe aktywa finansowe

a) w jednostkach powiązanych

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne krótkoterminowe aktywa finansowe

b) w pozostałych jednostkach

– udziały lub akcje

– inne papiery wartościowe

– udzielone pożyczki

– inne krótkoterminowe aktywa finansowe

c) środki pieniężne i inne aktywa pieniężne

–środki pieniężne w kasie i na rachunkach

– inne środki pieniężne

– inne aktywa pieniężne

  1. Inne inwestycje krótkoterminowe

IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe

C. Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy

D. Udziały (akcje) własne

 

 

A. Kapitał (fundusz) własny

I. Kapitał (fundusz) podstawowy

II. Kapitał (fundusz) zapasowy, w tym:

–nadwyżka wartości sprzedaży (wartości emisyjnej) nad wartością nominalną udziałów (akcji)

III. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny, w

tym:

– z tytułu aktualizacji wartości godziwej

IV. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe, w tym:

– tworzone zgodnie z

umową (statutem) spółki

– na udziały (akcje) własne

V. Zysk (strata) z lat ubiegłych

VI. Zysk (strata) netto

VII. Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna)

B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania

I. Rezerwy na zobowiązania

1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego

2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne

– długoterminowa

– krótkoterminowa

1. Pozostałe rezerwy

– długoterminowe

– krótkoterminowe

II. Zobowiązania długoterminowe

1. Wobec jednostek powiązanych

2. Wobec pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

3.Wobec pozostałych jednostek

a) kredyty i pożyczki

b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych

c) inne zobowiązania finansowe

d) zobowiązania wekslowe

e) inne

III. Zobowiązania krótkoterminowe

1. Zobowiązania wobec jednostek powiązanych

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:

– do 12 miesięcy

–powyżej 12 miesięcy

b) inne

2. Zobowiązania wobec pozostałych jednostek, w których jednostka posiada zaangażowanie w kapitale

a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

b) inne

3.Zobowiązania wobec pozostałych jednostek

a) kredyty i pożyczki

b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych

c) inne zobowiązania finansowe

d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:

– do 12 miesięcy

– powyżej 12 miesięcy

e) zaliczki otrzymane na dostawy i usługi

f) zobowiązania wekslowe

g) z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych tytułów publicznoprawnych

h) z tytułu wynagrodzeń

i) inne

4. Fundusze specjalne

IV. Rozliczenia międzyokresowe

1. Ujemna wartość firmy

2. Inne rozliczenia międzyokresowe

– długoterminowe

– krótkoterminowe

 

 

 

 

Aktywa razem

Pasywa razem

………………………………                                                                                ……………………………….

          (data sporządzenia)                                                                                             (podpis)

 

 

Poniżej podaję uproszczoną formę bilansu:

 

……………….......

    (nazwa jednostki)

Bilans

sporządzony na dzień ……………..

Aktywa

Pasywa

 A. Aktywa trwałe

  I. Wartości niematerialne i prawne

  II. Rzeczowe aktywa trwałe

  III. Należności długoterminowe

  IV. Inwestycje długoterminowe

  V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe

 B. Aktywa obrotowe

  I. Zapasy

  II. Należności krótkoterminowe

  III. Inwestycje krótkoterminowe

  IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe

 

 A. Kapitał (fundusz) własny

  I.    Kapitał (fundusz) podstawowy

  II.   Należne wpłaty na kapitał podstawowy (wielkość ujemna)

  III.  Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna)

  IV.  Kapitał (fundusz) zapasowy

  V.   Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny

  VI.  Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe

  VII. Zysk (strata) z lat ubiegłych

  VIII.Zysk (strata) netto

  IX.  Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna)

 B.Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania

  I.   Rezerwy na zobowiązania

  II.  Zobowiązania długoterminowe

  III. Zobowiązania krótkoterminowe

  IV.  Rozliczenia międzyokresowe

Aktywa razem

Pasywa razem

..............................................                                                            ....……………………………

     (data sporządzenia)                                                                                  (podpis)

 

Wzór bilansu dla jednostek mikro podany w załączniku nr. 4 ustawy o rachunkowości:

 

……………….......

(nazwa jednostki)

 

Bilans

 

sporządzony na dzień ……………..

 

Aktywa

Pasywa

A. Aktywa trwałe, w tym środki trwałe

B. Aktywa obrotowe, w tym:

– zapasy

– należności krótkoterminowe

C. Należne wpłaty na kapitał (fundusz) podstawowy

D. Udziały (akcje) własne

 

  1. Kapitał (fundusz) własny, w tym:

– kapitał (fundusz) podstawowy

  1. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania, w tym:

– rezerwy na zobowiązania

– zobowiązania z tytułu kredytów i

pożyczek

 

Aktywa razem

Pasywa razem

 

………………………………                                                            ……………………………….

 

          (data sporządzenia)                                                                   (podpis)              

 

Podstawowym prawem rachunkowości jest zasada równowagi bilansowej. Omawiam je w artykule Zasada równowagi bilansowej. Dlaczego aktywa są równe pasywom?

Polecam również artykuły dotyczące aktywów: Wiadomości ogólne o aktywach. Jakie istnieją grupy aktywów?Rzeczowe aktywa trwałe: środki trwałe i środki trwałe w budowie., Wartości niematerialne i prawne.Należności długoterminowe i inwestycje długoterminowe.,  Aktywa obrotowe. Na jakie grupy dzielimy aktywa obrotowe?

oraz artykuły dotyczące pasywów: Pasywa- wiadomości ogólne. Na jakie grupy dzielimy pasywa?, Kapitały własne. Jakie wyróżniamy grupy kapitałów własnych?, Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania.

 

[Zapraszam do przeczytania innych zagadnień ujętych na tej stronie. W celu obejrzenia wszystkich tytułów poruszanych tematów, można przejrzeć "Spis treści." , który znajduje się na samej górze po lewej stronie. Zadania i testy znajdują się na górze strony.

Na tej stronie tłumaczę rachunkowość "krok po kroku", dlatego zachęcam (szczególnie osoby uczące się dopiero rachunkowości) do nauki "po kolei" zgodnie ze spisem treści- łatwiej będzie Państwu zrozumieć poszczególne zagadnienia.  Informuję, że strona cały czas jest jeszcze uzupełniana. Docelowo będzie zawierała kompendium wiedzy potrzebnej do uzyskania dyplomu w zawodzie technika rachunkowości.]