Studentom i osobom, które chcą w jak najkrótszym czasie dowiedzieć się: "Na czym polega księgowanie?""Co trzeba wiedzieć żeby szybko nauczyć się rachunkowości?", polecam artykuł z rozdziału XI Po której stronie Wn czy Ma? Najważniejsze zasady księgowania, gdzie znajduje się streszczenie wcześniejszych artykułów. Przedstawiam w nim zasady jakimi musimy się kierować w momencie księgowania i tłumaczę z czego one wynikają. Polecam naukę po kolei wg. Spisu treści. Poruszam również inne tematy. Szczególnie polecam serię artykułów dotyczących OCEM w rozdziale XIII.
Osobom rozpoczynającym naukę rachunkowości polecam artykuł Zasada równowagi bilansowej. Dlaczego aktywa są równe pasywom? oraz artykuł Co to jest zysk?. Tych, którzy mają jakieś problemy ze zrozumieniem: Dlaczego zobowiązania są pasywami i dlaczego należności są aktywami zapraszam do artykułu Zobowiązania, a należności. Gdzie występują w bilansie?

Co to są weksle? Weksle jako forma rozliczeń bezgotówkowych.

weksle

 

W tym artykule omawiam następujące zagadnienia: Czym są weksle lub co to są weksle? Jakie funkcje pełnią weksle w obrocie gospodarczym? Jakie są rodzaje weksli? Jakie są skutki prawne podpisania weksla? W jakiej sytuacji można podpisać weksel?

Odpowiadam również na pytania: Kto to jest trasat? Kto to jest trasant? Kto to jest remitent?

Weksel zawiera bezwarunkowe zobowiązanie wystawcy do zapłaty określonej osobie w ustalonym terminie i miejscu określonej sumy pieniędzy.

W praktyce mamy do czynienia z dwoma rodzajami weksli:

  1. Wekslem  sola zwanym również wekslem własnym, prostym, suchym.
  2. Wekslem trasowanym.

Czym różnią się weksle sola (własne, proste, suche) od weksli trasowanych?

W transakcji wystawiania weksla sola biorą udział dwie osoby:

wystawca, który staje się dłużnikiem i odbiorca, który staje się wierzycielem.

Dłużnik nazywany jest trasatem, wierzyciel remitentem.

W przypadku weksla trasowanego sytuacja jest trochę inna.

W  transakcji wystawienia weksla trasowanego biorą udział trzy osoby:

  • wystawca czyli tzn. trasant,
  • trasat czyli osoba, która w wyniku wystawienia weksla staje się dłużnikiem,
  • remitent czyli osoba, która w wyniku wystawienia weksla staje się wierzycielem.

Wystawienie weksla jest równoznaczne z polecenie danym przez trasanta trasatowi by w określonym terminie zapłacił określoną kwotę remitentowi. Trasat oczywiście musi taki weksel potwierdzić. Z chwilą jego przyjęcia (dokonania tzw. akceptu weksla) przez trasata, weksel trasowany staje się pełnowartościowym papierem w obrocie bezgotówkowym. Przyjęcie weksla (akcept) dokonywane jest przez złożenie podpisu na wekslu pod wyrazem „przyjmuję” lub „akceptuję”. Podpisem trasat  przyjmuje na siebie zobowiązanie zawarte w treści weksla.

W wystawieniu weksla trasowanego biorą udział trzy osoby, ale osób, które są związane z jego obiegiem może być znacznie więcej, ponieważ dotychczasowy remitent (czyli pierwszy wierzyciel) może przekazać ten weksel kolejnej osobie na podstawie tzn. indosu. Zamiast płacić gotówką może przekazać uprawnienia płynące z weksla na inne osoby. Staje się wówczas indosantem, a remitentem zostaje osoba, której przekazuje weksel.

Remitent może też taki weksel przekazać bankowi. W takim wypadku to bank będzie ubiegał się o spłatę zobowiązania od trasata.

Po wystawieniu weksla jego wartość z każdym dniem nieznacznie wzrasta. Zależy ona od należności jaką za pomocą weksla spłacał pierwszy dłużnik czyli trasant (wartość ta to kwota pierwotna weksla) oraz od stopy procentowej odsetek w skali roku i liczby dni, jaka upływa od dnia wystawienia weksla do terminu jego płatności lub terminu jego realizacji. Każdy kolejny nabywca i bank potrąca oczywiście odsetki za okres od daty ich otrzymania do daty płatności. Więcej na ten temat będzie można wyczytać w kolejnym artykule.

Jakie są skutki prawne podpisania weksla?

Przekazując weksel kolejnym osobom dotychczasowy wierzyciel (czyli remitent) podpisuje się na wekslu jako tzn. indosant. Zapewne wie, że po upływie odpowiedniej ilości czasu, osoba będąca ostatecznym remitentem, czyli ktoś kto posiada prawo do weksla, najpierw pójdzie do trasata lub akceptanta (jeżeli jest nią inna osoba). Ponadto powinien być świadomym faktu, że w przypadku gdy trasatem będzie przedsiębiorstwo, które ogłosiło upadłość, remitent ma prawo pójść do dowolnej osoby (prawnej lub fizycznej), która jest podpisana na wekslu jako indosant i od tej osoby może wymagać spłaty należności. Wynika to z faktu, że wystawca weksla, trasat, indosant lub poręczyciel odpowiadają solidarnie za zobowiązanie wynikające z wystawienia weksla. Jeden z nich musi zapłacić wartość sumy wekslowej. Po zapłacie ma prawo ubiegać się o zwrot części zapłaty od pozostałych osób, które  ponoszą solidarnie odpowiedzialność za zobowiązanie wekslowe, ale przeważnie odbywa się to na drodze sądowej i trwa o wiele dłużej niż termin spłaty wierzyciela posiadającego prawo do weksla.

Wystawca weksla może  zwolnić się od odpowiedzialności za przyjęcie weksla przez umieszczenie odpowiedniej klauzuli. W tym celu musi umieścić na wekslu klauzurę „bez odpowiedzialności za przyjęcie” albo „bez obliga”. Świadomość tego faktu jest ważna nie tylko dla wystawcy, ale również dla pozostałych osób, ponieważ muszą one wiedzieć, że w takim wypadku nie mają prawa dochodzenia swoich  należności od tej osoby.

Bez względu na rodzaj weksla jest on zawsze  bezwarunkowym zobowiązaniem wystawcy (lub w przypadku weksla trasowanego również pozostałych osób, które się na nim podpisały) do   zapłaty określonej kwoty w określonym terminie. Słowo bezwarunkowe oznacza, że bez względu na okoliczności, po wystawieniu  weksla trasat ma obowiązek uiszczenia tej należności w określonym terminie.

W sytuacji gdy z jakiś powodów trasat nie ureguluje tego długu, osoba posiadająca  prawo do weksla może dochodzić swoich praw na drodze sądowej.  Do odpowiedzialności może być pociągnięta każda z osób, która solidarnie odpowiada za zobowiązanie wekslowe. 

W przypadku gdy wierzyciel wekslowy zgłosi wniosek do sądu o wydanie nakazu zapłaty, na podstawie weksla, pozew wniesiony przez niego może zostać rozpoznany w postępowaniu nakazowym. 

Sąd orzeka  wyrok na posiedzeniu niejawnym bez udziału stron i przeprowadzania rozprawy.  Opiera się tylko na złożonym pozwie oraz załączonym do niego oryginalnym wekslu. (Zatem wszelkie dodatkowe umowy w tym postępowaniu nie mają znaczenia). Istotny jest tylko fakt czy weksel został prawidłowo wystawiony i czy jest ważny. W razie złożenia ważnego weksla, sąd wydaje nakaz zapłaty przesyłając go wierzycielowi oraz dłużnikowi. W  nakazie zapłaty wyznaczony jest, bardzo krótki (zaledwie, dwutygodniowy) termin na zapłatę sumy wekslowej bądź na wniesienie przeciwko niemu zarzutów. Niezależnie od działań dłużnika, po dwóch tygodniach nakaz zapłaty staje się wykonalny i może być przedmiotem egzekucji komorniczej po nadaniu klauzuli wykonalności, a więc ma moc tytułu egzekucyjnego. Ponadto nakaz zapłaty od chwili wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, będący podstawą dla prowadzenia przez komornika postępowania zabezpieczającego.

Posiadacz weksla nie musi spełniać jakichkolwiek warunków. Jest to bardzo ważne. Zdarzały się przypadki takich umów, w których wykonawca nie do końca świadomy tego prawa, celem zabezpieczenia wykonania prac w terminie, podpisywał weksel. Pomimo terminowego wykonania prac, nieuczciwy zleceniodawca, nie dość, że mu nie zapłacił za wykonaną pracę, posłużył się wekslem. Wystawca weksla miał prawo ubiegać się sądownie o zapłatę i zwrot nadpłaconej wartości weksla, ale musiał zapłacić określoną kwotę w określonym terminie, ponieważ takie jest prawo wekslowe.

Ponieważ inne sprawy sądowe toczą się o wiele dłużej niż dwa tygodnie, bardzo ważna jest świadomość faktu, że weksel jest bezwarunkowym zobowiązaniem do zapłaty. Nieświadomy przedsiębiorca może nawet zbankrutować (szczególnie właściciel firmy wchodzącej dopiero na rynek), jeżeli trafi na nieuczciwego kontrahenta.

W jakiej sytuacji można podpisać weksel?

Dla bezpieczeństwa weksle powinniśmy  podpisywać tylko wtedy, gdy jesteśmy faktycznie komuś winni jakąś kwotę pieniędzy, gdy służy do zabezpieczenia pobranego kredytu lub w innych podobnych sytuacjach.

Na pewno nie jest to najwłaściwszy dokument do podpisywania w sytuacji gdy chcemy dać komuś gwarancję dobrze wykonanej pracy, ponieważ nawet nie zakładamy możliwości istnienia długu z naszej strony w stosunku do kontrahenta. Wiemy natomiast, że po wykonaniu przez nas pracy to nasz kontrahent będzie miał wobec nas zobowiązanie. W takim wypadku zabezpieczeniem dla kontrahenta powinna być dobrze sporządzona umowa.

Weksle in blanco podpisywane są na przykład w Miejskich lub Powiatowych Urzędach Pracy albo w innych instytucjach przez osoby otrzymujące dotację unijną, czyli przez tak zwanych beneficjentów pomocy. Uzyskując dotację unijną, beneficjent pomocy, zobowiązuje się do prowadzenia przedsiębiorstwa przez, określony w umowie, okres czasu.  W przypadku zerwania tej umowy będzie musiał dotację zwrócić.

W tym wypadku weksle stanowią zabezpieczenie zwrotu dotacji w trybie natychmiastowym, w przypadku zerwania umowy przez taką osobę. Podpisany weksel daje gwarancję instytucji pośredniczącej, że beneficjent pomocy albo dochowa warunków umowy albo (w przypadku gdy ich nie dochowa), poniesie konsekwencje w postaci zwrotu pozyskanej dotacji maksymalnie w terminie dwóch tygodni od wyroku sądu.

W tym wypadku weksel jest bardzo właściwym dokumentem jaki powinien zostać podpisany. Jest to oczywiście weksel sola ponieważ zostaje podpisany przez dwie strony: Urząd Pracy i beneficjenta (jest nim osoba otrzymująca dotację). Ponieważ kwota weksla w wypadku zerwania umowy jest płacona z odsetkami ustawowymi, jakie powstaną na dzień zerwania umowy, w dniu podpisania umowy nie może być ona dokładnie znana. Dlatego na tym wekslu nie jest podana dokładna kwota zwrotu pieniędzy. Jest to tak zwany weksel in blanco.

Weksle in blanco służą głównie do zabezpieczenia kredytu. W opisanym wypadku weksel zabezpiecza zwrot dotacji.

Podpisująca go osoba powinna być świadoma konsekwencji ewentualnego zerwania umowy.

W wypadku podpisywania weksla in blanco, zwykle sam weksel nie wystarczy. Zabezpieczeniem weksla in blanco w banku jest dodatkowo hipoteka. Bank przecież musi mieć coś, z czego mógłby ściągać pożyczoną kwotę (oczywiście z odsetkami). W przypadku dotacji, weksel podpisywany jest przez dwóch lub jednego żyranta, który posiada odpowiednio wysokie przychody. W razie gdyby beneficjent nie mógł spłacić pobranej dotacji, to żyrant (lub żyranci) będą zobowiązani to zrobić.

Fakt, że weksel jest bezwarunkowym zobowiązaniem wystawcy do zapłaty określonej kwoty w określonym terminie nie znaczy oczywiście, że z weksli mamy nie korzystać, ale trzeba wiedzieć w jakich sytuacjach lepiej ich nie stosować i znać ryzyko związane z ich wystawianiem.

Należy też wspomnieć, że w przypadku ogłoszenia upadłości przez przedsiębiorstwo, płatności wekslowe są priorytetowe i muszą być zrealizowane jako pierwsze.

W prawie polskim zasady wystawiania i obrotu wekslami reguluje ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. – tzn. Prawo wekslowe.

Jakie informacje powinien zawierać weksel by mógł być uznany na drodze sądowej jako ważny?

Do 1 stycznia 2007 r. istniały urzędowe blankiety wekslowe, które służyły realizacji obowiązków fiskalnych wynikających z ustawy o opłacie skarbowej. Od tej daty od weksli nie pobiera się opłaty skarbowej. W obrocie funkcjonują prywatne blankiety wydawane przez poszczególnych przedsiębiorców. Zatem nie ma ustalonego jednolitego wzoru takiego dokumentu, ale są określone elementy, które musi spełniać weksel by mógł być uznany na drodze sądowej jako ważny.

Weksel trasowany, jest ważny tylko wtedy, gdy są w nim zamieszczone następujące elementy:

1.Nazwa "weksel" w samym tekście dokumentu, w języku, w jakim go wystawiono;

2.Polecenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej;

3.Nazwisko osoby, która ma zapłacić (trasata);

4.Oznaczenie terminu płatności;

5.Oznaczenie miejsca płatności;

6.Nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana;

7.Oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla;

8.Podpis wystawcy weksla.

Funkcje weksla- czyli jaką rolę pełni weksel w obrocie bezgotówkowym.

Podsumowując można stwierdzić, że weksle są jedną z form rozliczeń bezgotówkowych. Mają one charakter „surogatu” środka płatniczego, co oznacza, że zastępują środki płatnicze. Mogą być złożone w banku do dyskonta lub indosowane. Zatem przy ich użyciu można przenosić prawa wynikające z posiadania weksli na inne osoby, czyli dokonywać nimi zapłaty. Przed upływem terminu ich wykupu, można skierować je do wykupu przez bank. W tym wypadku bank pobiera prowizję, ale mamy większą pewność odzyskania należności.

Weksle są bardzo wygodnym środkiem płatniczym dla przedsiębiorców. Posługując się nimi warto jednak znać prawo wekslowe, ponieważ z ich obrotem wiążą się pewne zagrożenia.

Nas jako księgowych interesuje głównie aktualna wartość weksla, oraz sposób jego księgowania. Temu zagadnieniu będzie poświęcony następny artykuł.

[Podaję  linki do artykułów w których wyjaśniam te zagadnienia: Rodzaje weksli, a różnice w liczeniu sumy bilansowej., Czym są i jak księgować weksle obce? Gdzie występują w bilansie? , Czym są i jak księgować weksle własne? Gdzie występują w bilansie? ]

[Podaję również linki do artykułów dotyczących czeków: Czym są czeki? Jakie są rodzaje czeków? Jak posługiwać się czekiem?, Jak zaksięgować czeki obce- rozrachunkowe? oraz Jak księgować czeki gotówkowe?,

[Osoby, które korzystają z tej strony sporadycznie, lub znalazły się na niej przypadkowo, zapraszam do przeczytania innych zagadnień ujętych na niej. Do większości artykułów można przejść poprzez "Spis treści." znajdujący się na tej stronie w lewym górnym rogu. Napisany został w postaci linków do nich. Większość zadań i testy ujęte są osobno, na górze strony.

Zapraszam też, szczególnie osoby rozpoczynające naukę rachunkowości, do korzystania z artykułów "po kolei", zgodnie ze spisem treści, gdyż uczę na niej rachunkowości "krok po kroku".

Informuję również, że strona cały czas jest jeszcze uzupełniana. Docelowo będzie zawierała kompendium wiedzy potrzebnej do uzyskania dyplomu w zawodzie technika rachunkowości.]