Studentom i osobom, które chcą w jak najkrótszym czasie dowiedzieć się: "Na czym polega księgowanie?""Co trzeba wiedzieć żeby szybko nauczyć się rachunkowości?", polecam artykuł z rozdziału XI Po której stronie Wn czy Ma? Najważniejsze zasady księgowania, gdzie znajduje się streszczenie wcześniejszych artykułów. Przedstawiam w nim zasady jakimi musimy się kierować w momencie księgowania i tłumaczę z czego one wynikają. Polecam naukę po kolei wg. Spisu treści. Poruszam również inne tematy. Szczególnie polecam serię artykułów dotyczących OCEM w rozdziale XIII.
Osobom rozpoczynającym naukę rachunkowości polecam artykuł Zasada równowagi bilansowej. Dlaczego aktywa są równe pasywom? oraz artykuł Co to jest zysk?. Tych, którzy mają jakieś problemy ze zrozumieniem: Dlaczego zobowiązania są pasywami i dlaczego należności są aktywami zapraszam do artykułu Zobowiązania, a należności. Gdzie występują w bilansie?

Czym są i jak księgować weksle własne? Gdzie występują w bilansie?

weksle własne

[Tych, którzy trafili przypadkowo na ten artykuł i nie uczą się po kolei z tego portalu, a są bardziej zainteresowani: wekslami jako formą rozliczeń bezgotówkowych, funkcjami weksla, w jakiej sytuacji się nimi posługujemy oraz prawnymi skutkami ich podpisania, podaję podaję też link do artykułu poświęconemu tym tematom: Funkcje weksla? Weksle jako forma rozliczeń bezgotówkowych.]

W tym artykule omawiam księgowanie weksli własnych. Odpowiadam również na pytanie: Na czym polega różnica pomiędzy wekslami własnymi i obcymi?

Podobnie jak weksle obce, weksle własne wystawione przez dany podmiot  na rzecz innych jednostek są bezwarunkowym zobowiązaniem tego podmiotu, do zapłacenia ustalonej kwoty na rzecz remitenta.

Z poprzedniego artykułu wiemy już jak księgujemy weksle obce oraz wiemy po której stronie w bilansie się znajdują.

Dlatego przed przystąpieniem do rozważania księgowania weksli własnych oraz przed rozważaniem tematu gdzie weksle własne znajdują się w bilansie, zastanówmy się na czym polega różnica pomiędzy wekslami własnymi, a wekslami obcymi?

Weksle własne różnią się od weksli obcych tym, że zostały wystawione przez rozpatrywane przedsiębiorstwo, podczas gdy weksle obce zostały wystawione przez obce podmioty.

Zgodnie z metodą podmiotowości, w rachunkowości każde zjawisko i procesy księgowe dokonywane w danej jednostce gospodarczej, rozpatrujemy z jej punktu widzenia. Dlatego rozważając księgowanie weksli własnych,  musimy przyjąć, że to my reprezentujemy przedsiębiorstwo, które wystawiło weksel.

Różnica pomiędzy wekslem własnym, a wekslem obcym, polega na tym, że:

  • w przypadku gdy posiadamy na stanie weksle własne, to my jesteśmy dłużnikiem,
  • w przypadku gdy posiadamy na stanie weksle obce, to ktoś ma dług względem nas.

Weksle własne pokrywają zobowiązanie rozpatrywanego przedsiębiorstwa względem innych podmiotów, podczas gdy weksle obce pokrywają zobowiązania wystawcy weksla względem rozpatrywanego podmiotu.

Pamiętamy, że dłużnik wekslowy jest nazywany trasatem, podczas gdy wierzyciel nazywany jest remitentem. Wystawiając weksle własne, rozpatrywane przedsiębiorstwo staje się trasatem, czyli dłużnikiem.

Możemy stwierdzić, że:

  • weksle  własne są zobowiązaniami,
  • weksle obce są należnościami.

Wiemy już, że zobowiązania są pasywami, a należności aktywami. (Dokładniej wyjaśniłam to w artykule "Zobowiązania, a należności. Gdzie występują w bilansie?").

Oznacza to, że:

  • weksle własne są pasywami,
  • weksle obce są aktywami.

Ewidencja weksli własnych z oznaczonym terminem płatności.

Jak zapewne pamiętamy z artykułu: "Rodzaje weksli, a różnice w liczeniu sumy bilansowej", kwotę po jakiej weksel własny z oznaczonym terminem płatności będzie wykupiony obliczamy z poniższego wzoru:

S=(Kx100%)/(100%-dt/365)

Gdzie:

   S- suma wekslowa

   K- kwota pierwotna (równa w przypadku weksli własnych naszemu zobowiązaniu)

   d- stopa procentowa odsetek w skali roku

   t- liczba dni, jaka upływa od dnia wystawienia weksla do terminu jego płatności.

Zwróćmy uwagę, że jest to ten sam wzór, jak w przypadku weksla obcego z oznaczonym terminem płatności, ponieważ jest to ten sam weksel, tylko rozpatrywany od strony wystawcy.

W przypadku weksla z oznaczonym terminem płatności znamy wszystkie dane (K, d i t). Wynika z tego, że kwotę, po jakiej ten weksel będzie wykupiony, możemy ustalić już w chwili wystawienia weksla.  

Możemy ją podzielić na dwie części:

  • kwota zobowiązania naszego przedsiębiorstwa,
  • wartość odsetek, które dodatkowo będziemy musieli zapłacić w momencie wykupu weksla.

Wartość odsetek, które będziemy musieli dodatkowo zapłacić stanowi nasz koszt finansowy. Zobowiązanie, któremu pokryciu służy ten weksel, jest o tę wartość mniejsze. Wartość tę możemy dokładnie policzyć już w chwili wystawienia weksla.

Zgodnie z zasadą memoriału, koszt powstaje w chwili wystawienia dokumentu, który na niego wskazuje, a nie w chwili zapłaty. W przypadku weksla o określonym terminie płatności, koszt finansowy pojawia się w momencie wystawienia weksla, ponieważ już wtedy możemy ten koszt dokładnie określić. Dokumentem, który wskazuje na ten koszt jest wystawiony weksel. Nominałem weksla z oznaczonym terminem płatności jest jego suma wekslowa, ponieważ można ją określić już w chwili wystawienia weksla.

Ustaliliśmy już, że weksle własne stanowią dla przedsiębiorstwa zobowiązania wobec wierzyciela, dlatego są pasywami. Księgowane są na koncie zobowiązania wekslowe.

Jak wszystkie pasywa, księgujemy je po stronie pasywnej- Ma (Cr), zmniejszenia zaś po stronie przeciwnej do niej- Wn (Dt).

Poniżej przedstawiam ewidencję weksli własnych z oznaczonym terminem płatności na kontach teowych.

ewidencja weksli własnych płatnych w określonym terminie płatności na kontach teowych

Gdzie:

1.     Przekazanie weksla obcego płatnego w terminie wierzycielowi:

1) wartość nominalna (równa sumie wekslowej),

1a) suma netto czyli kwota zobowiązania,

1b) naliczone odsetki (różnica pomiędzy nominałem weksla, a zobowiązaniem wystawcy).

2.     Wykupienie weksla płatnego w terminie:

2) suma wekslowa- wartość nominalna.

3.     Odpisanie zobowiązań z tytułu weksli własnych przedawnionych:

3) suma wekslowa- wartość nominalna.

Wyjaśnienie księgowań- dla dociekliwych:

Oczywiście pamiętamy, że aktywa rosną po stronie Wn, a pasywa po stronie Ma- maleją zaś odwrotnie.

Operacja 1. Przekazanie weksla obcego płatnego w terminie wierzycielowi.

Po stronie Wn pokrywamy zobowiązanie wobec dostawcy (ich wartość nam maleje). Jednocześnie powstaje nam zobowiązanie wekslowe po stronie Ma (wartość tych zobowiązań nam rośnie). Zobowiązanie wekslowe jest równe wartości zobowiązania powiększonej o wartość kosztu, który już możemy określić. Koszt (jak wszystkie koszty) ma charakter aktywa ( pisałam o tym w artykule Jak księgować przychody i koszty?) i jest księgowany po stronie Wn. Jak widzimy suma wartości zapisów po stronie Wn jest równa wartości zapisu po Ma, co jest zgodne z zasadą podwójnego zapisu.

Jest to operacja pasywno- pasywna, w której maleją zobowiązania wobec dostawcy, a jednocześnie powoduje ona zmniejszenie wyniku finansowego netto (koszty). Rośnie nam natomiast zobowiązanie wekslowe. Operacja nie powoduje zmian wartości sumy bilansowej.

Operacja 2. Wykupienie weksla płatnego w terminie.

Operacja ta powoduje zmniejszenie aktywów, jakimi są środki pieniężne na rachunku bankowym, które są aktywami (dlatego księgujemy ją po Ma konta "Rachunek bieżący") i zmniejszenie zobowiązań wekslowych (dlatego księgujemy ją po Wn konta zobowiązania wekslowe).

Maleją nam zarówno aktywa (w postaci środków pieniężnych na rachunku bankowym) i pasywa w postaci zobowiązań- ściśle zobowiązań wekslowych. Jest to zatem operacja aktywno- pasywna powodująca zmniejszenie sumy bilansowej.

Operacja 3. Odpisanie zobowiązań z tytułu weksli własnych przedawnionych.

Odpisanie przedawnionych zobowiązań stanowi zawsze pozostały przychód operacyjny. Jest to operacja pasywno pasywna. Z jednej strony zmniejszają się zobowiązania, z drugiej wzrost przychodów powoduje wzrost zysku netto. Zwróćmy uwagę na to, że jest to bardzo korzystna operacja dla przedsiębiorstwa, ponieważ rośnie nam kapitał własny, a zmniejsza się nasze zobowiązanie, które należy do kapitału obcego.

Zmniejszenie pasywów księgujemy po Wn, a zwiększenie księgujemy po Ma. Dlatego w tej operacji zmniejszenie zobowiązań księgowane jest po Wn na koncie zobowiązania wekslowe, a pozostałe przychody operacyjne (jako wzrost pasywa, którym jest wynik finansowy) księgujemy po Ma.

W wyniku tej operacji suma bilansowa pozostaje bez zmian.

Ewidencja księgowa weksli własnych płatnych za okazaniem

Analogicznie do weksli obcych płatnych za okazaniem, suma wekslowa za którą zostanie wykupiony ten weksel obliczana jest po przedłożeniu weksla do wykupienia wg. wzoru:

   S=K+(dt/365)xK/100%

 Gdzie:

    S- suma wekslowa

    K- kwota pierwotna (równa w przypadku weksli własnych naszemu zobowiązaniu)

    d- stopa procentowa odsetek w skali roku

    t- liczba dni, jaka upływa od dnia wystawienia weksla do terminu jego płatności.

W tym wypadku również jest to ten sam wzór jak w przypadku weksla obcego płatnego za okazaniem, ponieważ jest to ten sam weksel tylko rozpatrywany od strony wystawcy. Pomimo pewnej różnicy w samym wzorze wartość po jakiej przedsiębiorstwo go wykupi, podobnie jak w przypadku weksla płatnego w określonym terminie, będzie zależało od kwoty pierwotnej, stopy procentowej odsetek w skali roku i czasu wykupu.

Musimy zauważyć, że w wypadku weksla płatnego za okazaniem, w chwili wystawienia go, nie można określić czasu okazania. Wartość za jaką będzie wykupiony, również nie jest możliwa do określenia. Dlatego odsetki, które dla wystawcy weksla stanowią koszt, można policzyć dopiero w momencie wykupu weksla.

W przypadku weksla własnego płatnego za okazaniem,  koszt pojawia się dopiero w  momencie jego wykupu.

Za wartość nominalną weksli płatnych za okazaniem uznawane jest zobowiązanie przedsiębiorstwa jakie ten weksel pokrywał w momencie wystawienia.

Ewidencja weksli obcych płatnych za okazaniem została ujęta poniżej na kontach teowych (zwróćmy uwagę na to, że w tym wypadku co innego jest wartością nominalną weksla niż w przypadku weksla płatnego w ustalonym terminie).

ewidencja weksli własnych płatnych za okazaniem na kontach teowych

Gdzie:

1.     Przekazanie weksla obcego płatnego w terminie wierzycielowi:

1) wartość nominalna czyli kwota zobowiązania.

2.     Wykupienie weksla płatnego za okazaniem:

2) suma wekslowa czyli wartość nominalna powiększona o odsetki (koszty),

2a) wartość nominalna czyli kwota zobowiązania,

2b) naliczone w tym momencie odsetki.

3.     Odpisanie zobowiązań z tytułu weksli własnych przedawnionych:

3) suma wekslowa- wartość nominalna.

Wyjaśnienie księgowań- dla dociekliwych:

Operacja 1- Przekazanie weksla obcego płatnego w terminie wierzycielowi.

Powoduje zmniejszenie zobowiązań wobec dostawcy (po Wn) i zwiększenie zobowiązań wekslowych (po Ma). Księgujemy tutaj wartość równą zobowiązaniu wobec dostawcy. Ponieważ nie znamy terminu spłaty, nie mamy tutaj do czynienia z kosztem- wiemy tylko, że pojawi się w chwili spłaty zobowiązania wekslowego.

Operacja pasywno- pasywna. Suma bilansowa pozostaje bez zmian.

Operacja 2.- Wykupienie weksla płatnego za okazaniem.

W chwili wykupienia weksla płatnego za okazaniem możemy naliczyć odsetki, które stanowią nasz koszt. Zmniejsza nam się zobowiązanie wekslowe i pojawia się koszt powodujący zmniejszenie wyniku finansowego. Jak wszystkie zmniejszenia pasywów, te zmniejszenia księgujemy po stronie Wn. Po stronie Ma natomiast księgujemy zmniejszenie aktywów, którymi są środki pieniężne na rachunku bieżącym.

Jest to operacja aktywno- pasywna zmniejszająca. Suma bilansowa maleje o wartość zmniejszenia środków pieniężnych, spowodowanych zmniejszeniem wyniku finansowego (czyli powstaniem kosztu) i zobowiązania wekslowego.

Różnica ta jest równa zmniejszeniu środków pieniężnych na koncie oraz równa sumie kosztów i spłacie zobowiązania wekslowego. Zgodnie z zasadą podwójnego zapisu suma wartości zapisów po stronie Wn jest równa wartości zapisu po Ma.

Operacja 3- Odpisanie zobowiązań z tytułu weksli własnych przedawnionych.

Opis tej operacji może być identyczny jak operacji 3 w przypadku opisanym powyżej.

Ujęcie weksli własnych  w bilansie.

Podobnie jak w przypadku weksli obcych, weksle własne stanowią w bilansie wydzieloną grupę.

Różnica polega na tym, że weksle obce są związane z długami, które ktoś ma wobec nas, a więc są to nasze należności. Oznacza to, że weksle obce w bilansie znajdują się w naszych aktywach.

Weksle własne są związane z naszym zobowiązaniem wobec kogoś, dlatego są pasywami. W bilansie stanowią one wydzieloną grupę zobowiązań.

Podobnie jak inne pasywa saldo końcowe konta „weksle własne” może być zerowe lub kredytowe (Ma). Na koniec okresu obrachunkowego weksle własne wpisywane są do bilansu jako zobowiązania wekslowe.

W przypadku weksla własnego, płatnego w oznaczonym terminie, do bilansu przyjmujemy jego wartość nominalną czyli jego wycenę w wysokości sumy wekslowej.

Przed wpisaniem do bilansu wartości weksla własnego płatnego za okazaniem, musimy najpierw dokonać jego wyceny. W tym celu do jego wartości nominalnej doliczamy należne odsetki, za okres od momentu jego wystawienia, do momentu jego wyceny na dzień bilansowy.

Jak widzimy sytuacja jest identyczna jak w przypadku weksla obcego płatnego za okazaniem. W przypadku podawania wartości weksla w bilansie, nie ma znaczenia czy jest to weksel własny czy obcy. Istotna jest umowa co do terminu jego płatności.

Podsumowanie.

Możemy stwierdzić, że bez względu na to czy jest to weksel obcy czy własny:

  • W przypadku weksla płatnego za okazaniem, do bilansu wpisujemy sumę wartości nominalnej weksla (czyli w przypadku tych weksli wartość zobowiązania jakie pokrywał) i odsetek liczonych od dnia wystawienia do dnia bilansowego. 
  • W przypadku weksla płatnego w oznaczonym terminie, do bilansu przyjmujemy jego wartość nominalną czyli jego wycenę w wysokości sumy wekslowej.

Różnica polega na tym, że:

  • weksle obce są aktywami, dlatego w bilansie znajdują się po stronie aktywów,
  • weksle własne są pasywami, dlatego w bilansie znajdują się po stronie pasywów.

[Informuję, że wcześniejszy artykuł poświęcony był wekslom obcym. Podaję link do niego: Czym są i jak księgować weksle obce? Gdzie występują w bilansie? ]

[Zapraszam również do przeczytania innych zagadnień ujętych na tej stronie. Do większości artykułów można przejść poprzez "Spis treści" znajdujący się na tej stronie w lewym górnym rogu. Napisany został w postaci linków do nich. Większość zadań i testy ujęte są osobno, na górze strony. Zapraszam, szczególnie osoby rozpoczynające naukę rachunkowości, do korzystania z wszystkich artykułów "po kolei", zgodnie ze Spisem treści., gdyż na tej stronie tłumaczę rachunkowość "krok po kroku".

Informuję również, że strona cały czas jest jeszcze uzupełniana. Docelowo będzie zawierała kompendium wiedzy potrzebnej do uzyskania dyplomu w zawodzie technika rachunkowości.]