Studentom i osobom, które chcą w jak najkrótszym czasie dowiedzieć się: "Na czym polega księgowanie?""Co trzeba wiedzieć żeby szybko nauczyć się rachunkowości?", polecam artykuł z rozdziału XI Po której stronie Wn czy Ma? Najważniejsze zasady księgowania, gdzie znajduje się streszczenie wcześniejszych artykułów. Przedstawiam w nim zasady jakimi musimy się kierować w momencie księgowania i tłumaczę z czego one wynikają. Polecam naukę po kolei wg. Spisu treści. Poruszam również inne tematy. Szczególnie polecam serię artykułów dotyczących OCEM w rozdziale XIII.
Osobom rozpoczynającym naukę rachunkowości polecam artykuł Zasada równowagi bilansowej. Dlaczego aktywa są równe pasywom? oraz artykuł Co to jest zysk?. Tych, którzy mają jakieś problemy ze zrozumieniem: Dlaczego zobowiązania są pasywami i dlaczego należności są aktywami zapraszam do artykułu Zobowiązania, a należności. Gdzie występują w bilansie?

Zasady rachunkowości.

otwarta książka na której leży długopis

 

Te zasady dotyczą sposobu prowadzenia zapisów księgowych. Ponieważ Państwo dopiero zaczynacie się uczyć, na pewno nie musicie wszystkiego co jest w tym artykule napisane dokładnie rozumieć. To co jest najistotniejsze podkreślam kolorem. W dalszym toku nauki powołuję się na te zasady i wtedy będziecie Państwo mogli do nich wracać i lepiej rozumieć, to wszystko, co w tym artykule jest napisane. Warto jednak przeczytać to na początku, by później uzupełnić to czego wcześniej się nie zrozumiało.

Podstawowe wzorce postępowania w rachunkowości stanowią zasady rachunkowości. Wprowadzono je, w celu ujednolicenia zapisów księgowych. Rachunkowość musi prezentować wierny i rzetelny obraz przedsiębiorstwa, w transparentny i czytelny sposób.

Wyróżniamy następujące zasady rachunkowości:

  • Zasada memoriału

Według niej w księgach rachunkowych oraz sprawozdaniu finansowym należy tylko ująć te zdarzenia gospodarcze, które dotyczą danego okresu. Nie wolno zatem ujmować, w danym okresie sprawozdawczym, operacji dotyczących innych okresów sprawozdawczych. Dotyczy to w szczególności wszystkich osiągniętych przychodów i  obciążających daną jednostkę kosztów. Zgodnie z artykułem 6 w rozdziale I ustawy o rachunkowości w księgach rachunkowych należy wykazać wszystkie przypadające na dany okres przychody oraz odpowiadające im koszty, bez względu na termin ich zapłaty.

Zgodnie z tą zasadą uznaje się, że koszty i przychody zostają osiągnięte lub poniesione w momencie ich wystąpienia, a nie w momencie ich wpływu lub wydatku pieniężnego.

  • Zasada współmierności

Zgodnie z tą zasadą w księgach rachunkowych i wyniku finansowym należy ująć wszystkie osiągnięte przez jednostkę przychody i wszystkie koszty związane z ich uzyskaniem, a więc koszty współmierne z osiągniętymi przychodami. Jest ona ujęta w ustępie 2 Artykule 6 rozdziału I ustawy o rachunkowości.

  • Zasada ostrożnej wyceny

Została omówiona w rozdziale I Artykule 7 ustęp 1 i 2.

Zasada ostrożnej wyceny dotyczy sposobu wyceny składników majątkowych oraz zaliczania przychodów, kosztów, strat i zysków do wyników danego okresu. Według niej "składniki aktywów i pasywów wycenia się stosując rzeczywiście poniesione na ich nabycie (wytworzenie) ceny (koszty), z zachowaniem zasady ostrożności"- z Art.7 pkt.1 Ustawy o rachunkowości.

Wycena majątków i kapitałów, powinna być dokonana w taki sposób by nie powodowała zniekształcenia uzyskanego przez nią wyniku finansowego.

  • Zasada istotności

Podana jest ona w rozdziale I Artykule 4, ustępie 4 ustawy o  rachunkowości. Według niej jednostka może w ramach przyjętych zasad (polityki rachunkowości) stosować uproszczenia, jeśli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku przedstawiania sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego, w rzetelny i jasny sposób.

Wybierając różne rozwiązania w różnych jednostkach gospodarczych szukamy takich, które by były dostosowane do jej potrzeb.  Musimy jednak zawsze pamiętać, by były one zgodne z ustawą o rachunkowości i żeby nie powodowały możliwości dokonania błędnej oceny stanu sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa.

Uproszczenia bardzo często są wprowadzane pod kontem przygotowania sprawozdań finansowych. Mają one na celu ułatwienie ich wykonania i odczytania. Sprawozdanie zawierające mniej szczegółów może być czytelniejsze.

W sprawozdaniach średnich i dużych przedsiębiorstw małe wartości występują bardzo rzadko. Wynika to z faktu, że często podłączone są do innych, większych pozycji. Gdyby były oddzielnie  prezentowane nie wnosiłyby żadnej istotnej informacji, natomiast ilość pozycji w sprawozdaniu mogłaby zmniejszać czytelność ogólnego obrazu sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa.

W polityce rachunkowości uproszczenia mogą być stosowane do momentu, gdy nie będą wprowadzały w błąd czytającego ewidencje księgowe, co do oceny sytuacji finansowej danego przedsiębiorstwa. Na przykład, jeżeli dana jednostka posiada bardzo niewielkie ilości jakiegoś typu materiałów, można je ująć łącznie z inną pozycją.

Wykorzystywane uproszczenia nie mogą w żadnym razie wywierać ujemnego wpływu na rzetelność obrazu jednostki.

  • Zasada ciągłości

Zgodnie z tą zasadą stany aktywów i pasywów występujące w księgach rachunkowych na dzień ich zamknięcia należy ująć w tej samej wysokości, w otwartych na następny rok obrotowy księgach rachunkowych.

Użytkownicy sprawozdań finansowych muszą mieć możliwość porównania sprawozdań finansowych tego samego przedsiębiorstwa za kolejne okresy sprawozdawcze.

Dlatego, zgodnie z ustępu 1, artykułu 5 w rozdziale I ustawy o  rachunkowości, zasada ciągłości dotyczy również stosowania polityki rachunkowości.

Oznacza to stosowanie w kolejnych okresach sprawozdawczych przyjętego sposobu postępowania. W szczególności dotyczy to metod wyceny aktywów i pasywów, w tym także dokonywania odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych.

Dzięki stosowaniu tych samych zasad w kolejnych okresach sprawozdawczych, osoby porównujące sprawozdania finansowe z kolejnych okresów mogą wyciągać odpowiednie wnioski na temat trendów zmian zachodzących w danej jednostce gospodarczej. Porównanie to dokonywane jest, w celu oceny pozycji finansowej i dokonań finansowych danej jednostki.

Ewentualne zmiany przyjętych zasad rachunkowości muszą zostać uzasadnione i wprowadzane od początku danego roku obrotowego. Nie można takich zmian wprowadzać każdego roku.

Na przykład, gdyby przedsiębiorstwo co roku zmieniało metodę wyceny zapasów, mogłoby dojść do takiej sytuacji, że nawet przy porównywalnych ilościach zapasów na początku roku obrotowego, w sprawozdaniu finansowym podana by była zupełnie inna wartość. Osoba, czytająca sprawozdanie mogłaby wyciągnąć wniosek, że doszło do istotnej zmiany w efektywności zarządzania zapasami, gdy tymczasem  zmieniono tylko metodę ich wyceny.

Z tego powodu, zgodnie z ustępem 1, w przypadku zmiany metody wyceny, należy określić ich wpływ na wynik finansowy i zapewnić porównywalność danych sprawozdania finansowego dotyczących roku poprzedzającego rok obrotowy, w którym dokonano zmian.

  • Zasada wyższości treści nad formą

Zasada wyższości treści nad formą oznacza, że operacje muszą być ujęte w księgach i wykazane w sprawozdaniu zgodnie z ich treścią i rzeczywistością ekonomiczną, nawet jeśli z formalnego punktu widzenia nie powinny się tam znaleźć.

Dotyczy to również sposobu prezentacji zdarzeń. Jeżeli wykazanie w sprawozdaniu zdarzenia zgodnie z zasadami rachunkowości spowodowałoby zamazanie  rzeczywistego obrazu, należy pominąć zasady i wykazać operację gospodarczą tak, by stała się czytelna dla odbiorcy.

  • Zasada zakazu kompensat

Podana jest ona w rozdziale I Artykule 7, ustępie 3 ustawy o  rachunkowości. Zgodnie z tą zasadą wartość poszczególnych składników aktywów i pasywów, przychodów i związanych z nimi kosztów, zysków i strat nadzwyczajnych w bilansie należy wykazywać oddzielnie. Nie wolno ich dobrowolnie kompensować.

Na przykład  należności i zobowiązania z  kontrahentami, wykazuje się oddzielnie, a nie łącznie jako różnicę pomiędzy nimi. To samo dotyczy wszystkich pozostałych elementów bilansu.

  • Zasada kontynuacji działalności

Podana jest ona w rozdziale I Artykule 5 ust. 2, ustawy o  rachunkowości.

Zgodnie ustępem 2, artykułu 8 w rozdziale I ustawy o  rachunkowości przyjmuje się, że jednostka gospodarcza będzie kontynuowała swoją działalność w przyszłości, w niezmienionym istotnie zakresie.

Oznacza to, że przyjmuje się założenie, iż jednostka będzie w najbliższej przyszłości prowadziła działalność gospodarczą, nie zamierza jej zaprzestać ani nie jest zmuszona do likwidacji czy istotnego zmniejszenia skali swojej działalności,chyba że jest to niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym.

Przyjęcie tego założenia umożliwia określonych reguł wyceny majątku przedsiębiorstwa. 

W sytuacji, gdyby przedsiębiorstwo planowało zakończenie działalności lub gdyby było zmuszone do jej zakończenia, nakłada się na nią szereg dodatkowych obowiązków i  zmianę stosowanych reguł wyceny. Cały jej majątek należy wycenić według cen rynkowych możliwych do uzyskania.

Likwidację lub sprzedaż istotnej części przedsiębiorstwa, zgodnie z tą zasadą, traktujemy jak zdarzenie nadzwyczajne, nie jak zwykłą sprzedaż środka trwałego.

Z tego powodu, w przypadku likwidacji istotnej części przedsiębiorstwa nieumorzona jego wartość do roku 2016 była wpisywana w straty nadzwyczajne, nie w pozostałe koszty operacyjne- jakby to było w przypadku likwidacji środka trwałego.

Tak było do roku 2016, kiedy to zdarzenia nadzwyczajne wpisywano w straty lub zyski nadzwyczajne. Obecnie nie ma tu już tak wielkiego znaczenia, ponieważ straty i zyski nadzwyczajne istnieją już tylko w zakładach reasekuracji lub ubezpieczeniowych. Dlatego jeszcze o tym wspominam. W innych przedsiębiorstwach zdarzenia nadzwyczajne traktujemy jak pozostałe przychody lub koszty operacyjne, czyli likwidacja lub sprzedaż istotnej części przedsiębiorstwa, traktowana jak zwykła sprzedaż środka trwałego.

 

[W tej samej kategorii znajduje się artykuł, w którym opisuje metody stosowane w rachunkowości. Podaję link do niego: Metody stosowane w rachunkowości.]

[Zapraszam również do przeczytania innych zagadnień ujętych na tej stronie. Tytuły większości artykułów znajdują się w "Spisie treści", który umieszczony jest w lewym górnym rogu. Link do niego:  Spis treści. Napisany jest w postaci linków do tych artykułów. Większość zadań i testy ujęte są osobno, w Menu również znajdujących się po lewej stronie, ale niżej.

Zapraszam, szczególnie osoby rozpoczynające naukę rachunkowości, do korzystania z wszystkich artykułów "po kolei", zgodnie ze spisem treści, gdyż na tej stronie tłumaczę rachunkowość "krok po kroku".

Informuję również, że strona cały czas jest jeszcze uzupełniana. Docelowo będzie zawierała kompendium wiedzy potrzebnej do uzyskania dyplomu w zawodzie technika rachunkowości.]