Studentom i osobom, które chcą w jak najkrótszym czasie dowiedzieć się: "Na czym polega księgowanie?""Co trzeba wiedzieć żeby szybko nauczyć się rachunkowości?", polecam artykuł z rozdziału XI Po której stronie Wn czy Ma? Najważniejsze zasady księgowania, gdzie znajduje się streszczenie wcześniejszych artykułów. Przedstawiam w nim zasady jakimi musimy się kierować w momencie księgowania i tłumaczę z czego one wynikają. Polecam naukę po kolei wg. Spisu treści. Poruszam również inne tematy. Szczególnie polecam serię artykułów dotyczących OCEM w rozdziale XIII.
Osobom rozpoczynającym naukę rachunkowości polecam artykuł Zasada równowagi bilansowej. Dlaczego aktywa są równe pasywom? oraz artykuł Co to jest zysk?. Tych, którzy mają jakieś problemy ze zrozumieniem: Dlaczego zobowiązania są pasywami i dlaczego należności są aktywami zapraszam do artykułu Zobowiązania, a należności. Gdzie występują w bilansie?

Jakie ceny stosujemy w ewidencji? Cena nabycia, cena zakupu.

cena

W artykule wyjaśniam:

  1. Czym różni się cena zakupu od ceny nabycia?
  2. Kiedy możemy stosować cenę zakupu, a kiedy musimy stosować cenę nabycia?

W ewidencji wartościowej możemy stosować ceny nabycia lub ceny zakupu.

Czym jest cena nabycia, a czym jest cena zakupu?

Cena zakupu jest ceną jaką nabywca płaci za zakupione aktywa bez (podlegającego odliczeniu) podatku od towaru i usług.

Cena nabycia różni się od ceny zakupu tym, że jest powiększona o koszty, które związane są bezpośrednio z zakupem i przypadają na jednostkę miary. Takimi kosztami są np. koszty transportu, ubezpieczenia w drodze, załadunku, wyładunku.

Jak zapewne pamiętamy z artykułu poświęconego ewidencji faktur, na konto materiały, towary czy usługi obce  (w jednostkach będących płatnikiem VAT)  trafiają ceny netto. Pamiętamy, że rozliczamy się z nim na etapie rozliczenia zakupu. Chyba, żeby VAT nie podlegał odliczeniu. W takim wypadku liczy się dla nas tylko cena brutto. Postępujemy tak jakby VAT w ogóle nie istniał (dokładnie tak jak w przypadku przedsiębiorcy, który nie jest płatnikiem VAT).

Wiemy też, że dla płatnika VAT, VAT odliczony nie jest kosztem. Koszty podobnie jak materiały i towary, również są pozbawione są podatku VAT. Zatem ten podatek do ceny nabycia również nie może być wliczony.

Zatem musimy zapamiętać, że w przypadku gdy VAT podlega odliczeniu, zarówno cena zakupu jak i cena nabycia jest ceną pozbawioną podatku VAT.

Można napisać równania:

Wartość materiałów w cenie nabycia= wartość materiałów w cenie zakupu+ dodatkowe koszty (np. koszty transportu, ubezpieczenie w drodze itp.),

Cena nabycia= cena zakupu + dodatkowe koszty przypadające na jednostkę miary zakupionego materiału.

W przypadku stosowania ceny nabycia, wartość sprzedaży materiałów w cenie nabycia zawiera wszystkie koszty związane z nabyciem danego materiału (to samo odnosi się do towarów). Jest to całkowity i rzeczywisty koszt poniesiony w czasie zakupu materiału, który jest bezpośrednio związany z daną sprzedażą.

W przypadku gdy stosujemy ceny zakupu, nie mamy możliwości doliczenia dodatkowych kosztów zakupu bezpośrednio do sprzedanych lub zużytych w danym okresie materiałów.

Ponieważ koszty dodatkowe zakupu zaliczamy do tego okresu, w którym zostały poniesione, nie mogą być one dokładnie przyporządkowane do właściwego okresu.

Dlaczego więc możemy stosować ceny zakupu?

Pamiętamy, że w rachunkowości istnieje również zasada istotności, którą również mamy prawo stosować. Według niej jednostka może, w ramach przyjętych zasad (polityki rachunkowości), stosować uproszczenia, jeśli nie wywiera to istotnie ujemnego wpływu na realizację obowiązku przedstawiania sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego rzetelnie i jasno.

Stosowanie cen zakupu jest jednym z takich uproszczeń. Widzimy jednak, że to uproszczenie nie może wywierać istotnego wpływu na jasne i rzetelne przedstawianie sytuacji przedsiębiorstwa i wyniku finansowego. Dlatego nie zawsze możemy stosować ceny zakupu.

Stosowanie ceny zakupu nie narusza zasady współmierności tylko wtedy gdy:

  • Koszty dodatkowe związane z zakupem stanowią niewielki procent wartości zakupionych materiałów.
  • Zapasy materiałów co miesiąc utrzymują się na podobnym poziomie.
  • Udział zapasów materiałów w ogólnej wartości majątku jest niewielki.

W pierwszym wypadku różnica pomiędzy wartością materiałów liczoną w cenie zakupu i cenie nabycia jest stosunkowo niewielka.

W drugim koszty dodatkowe związane z zakupem każdego miesiąca są podobne, więc nie ma większego znaczenia dokładne przyporządkowanie ich do danego zakupu.

W trzecim przypadku udział kosztów dodatkowych związanych z zakupem  w kosztach ponoszonych przez dane przedsiębiorstwo jest bardzo mały (bo to zaledwie jakiś procent ceny nabycia) i nie ma dużego znaczenia do którego okresu je przyporządkujemy.

Oznacza to, że:

tylko w takich wypadkach możemy stosować ceny zakupu, ponieważ jest to zgodne z zasadą istotności.

Musimy jednak pamiętać, że raz ustalone ceny nabycia lub zakupu, muszą być zapisane w polityce rachunkowości i stosowane w sposób ciągły.

Można je zmienić, gdy zmieni się sytuacja w przedsiębiorstwie, ale ta zmiana musi być zapisana w polityce rachunkowości i odpowiednio umotywowana. Oczywiście nie możemy wprowadzać takich zmian w trakcie roku obrachunkowego.

Stosowanie cen nabycia daje zawsze dokładniejszy obraz sytuacji przedsiębiorstwa, ale pochłania czas księgowego na dokładniejsze obliczenia.

Wynika z tego, że w trakcie opracowywania polityki rachunkowości danego przedsiębiorstwa z jednej strony musimy zastanowić się, czy stosowanie cen zakupu jest zasadne. Z drugiej jednak strony musimy zastanowić się czy stosowanie cen zakupu jest możliwe i czy nie będzie przekłamywało sytuacji majątkowej i  finansowej oraz wyniku finansowego przedsiębiorstwa.

Ponieważ, zgodnie z zasadą współmierności, na wynik danego okresu wpływają wszystkie osiągnięte przez daną jednostkę przychody i związane z nimi koszty, w polityce rachunkowości zapisy, że stosujemy ceny nabycia mogą występować zawsze. Zapisy o stosowaniu cen zakupu mogą występować tylko w ograniczonych przypadkach- wtedy gdy spełnione są wyżej wymienione warunki.

Ceny w których wyceniane są zapasy w ewidencji księgowej i magazynowej nazywamy cenami ewidencyjnymi.

W trakcie ustalania ceny nabycia koszty załadunku, transportu, ubezpieczenia w drodze naliczamy w zależności od tzn. klucza. Kluczem może być np. ilość lub waga danego asortymentu, czy np. jego wartość.

Ponieważ koszt ubezpieczenie w drodze jest zależny od wartości danego asortymentu materiału, jako klucz do rozliczenia ubezpieczenia w drodze, będziemy brali pod uwagę wartość danego asortymentu materiału. W tym wypadku możemy posłużyć się wzorami, jakie stosowaliśmy do ustalenia ceny nabycia krótkoterminowych papierów wartościowych.

W przypadku transportu towarów masowych takich jak cegły, worki cementu itp., koszt transportu może zależeć od wagi materiałów. Wtedy jako klucz stosujemy wagę danego asortymentu towaru. Zadanie na ten temat znajduje się w następnym artykule.

W punkcie pierwszym doliczane są koszty ubezpieczenia, gdzie kluczem jest wartość towaru. W puncie drugim kluczem są koszty transportu. Podaję link do niego: Jak policzyć cenę nabycia materiałów?- zadanie.

Gdy koszty dodatkowe są proporcjonalne do wartości towaru i stosujemy ceny nabycia, a posiadamy konto "Rozliczenie zakupu" wyksięgujemy je z tego konta na konto Kosztów działalności.  Na koniec miesiąca te koszty doliczamy do wartości wyksięgowanych materiałów, dokładnie tak samo jak dodatni OCEM- na ten temat w dalszych artykułach. Zadanie na ten temat w artykule Zadanie z OCEM- materiały wyceniane w cenie nabycia. Zadanie to należałoby rozwiązywać po przeczytaniu i zrozumieniu wszystkich zagadnień dotyczących obrotu materiałowego, ponieważ żeby je zrozumieć trzeba umieć rozliczyć OCEM. Jest to inny sposób określania ceny nabycia takich kosztów jak w pierwszym wyżej opisanym przypadku.

[Osoby, które korzystają z tej strony sporadycznie, lub znalazły się na niej przypadkowo, zapraszam do przeczytania innych zagadnień ujętych na niej.  Do większości artykułów można przejść poprzez Spis treści  znajdujący się na tej stronie w lewym górnym rogu. Napisany został w postaci linków do tych artykułów. Większość zadań i testy  ujęte są osobno. Przycisk do nich znajduje się w górnej części strony.

Zapraszam do korzystania z artykułów "po kolei" (zgodnie ze spisem treści), gdyż uczę  rachunkowości na tej stronie "krok po kroku". Informuję również, że strona cały czas jest jeszcze uzupełniana. Docelowo będzie zawierała kompendium wiedzy potrzebnej do uzyskania dyplomu w zawodzie technika rachunkowości.]