Studentom i osobom, które chcą w jak najkrótszym czasie dowiedzieć się: "Na czym polega księgowanie?""Co trzeba wiedzieć żeby szybko nauczyć się rachunkowości?", polecam artykuł z rozdziału XI Po której stronie Wn czy Ma? Najważniejsze zasady księgowania, gdzie znajduje się streszczenie wcześniejszych artykułów. Przedstawiam w nim zasady jakimi musimy się kierować w momencie księgowania i tłumaczę z czego one wynikają. Polecam naukę po kolei wg. Spisu treści. Poruszam również inne tematy. Szczególnie polecam serię artykułów dotyczących OCEM w rozdziale XIII.
Osobom rozpoczynającym naukę rachunkowości polecam artykuł Zasada równowagi bilansowej. Dlaczego aktywa są równe pasywom? oraz artykuł Co to jest zysk?. Tych, którzy mają jakieś problemy ze zrozumieniem: Dlaczego zobowiązania są pasywami i dlaczego należności są aktywami zapraszam do artykułu Zobowiązania, a należności. Gdzie występują w bilansie?

Jak rozliczyć i zaksięgować rozchody materiałów dla stałych cen ewidencyjnych?

liczydło

W tym artykule wyjaśniam:

  • Jak rozliczać odchylenie od cen ewidencyjnych materiałów (OCEM) w kierunku rozchodów materiałów?
  • Dlaczego musimy wyksięgować OCEM w kierunku rozchodów materiałów na koniec okresu rozliczeniowego, jeżeli stosujemy stałe ceny ewidencyjne?
  • Co robimy z OCEM w dniu sporządzania bilansu?

Wnioski końcowe z tego artykułu, znajdują się na jego końcu w Podsumowaniu.  Zastosowanie wzorów ujętych w podsumowaniu można znaleźć w artykule: Rozliczenie OCEM- zadanie, Zadanie z OCEM i Jak policzyć rozchody materiałów? Rozliczenie OCEM- zadanie.

W przypadku gdy w ewidencji materiałów stosujemy stałe ceny ewidencyjne, wartość na koncie „Materiały” nie jest równa ich wartości księgowej (bilansowej). Wartość bilansowa jest bowiem równa wartości wydatku, który jest, był lub będzie poniesiony w związku z ich zakupem. Różnica, pomiędzy tymi wartościami, jest ujęta na koncie OCEM. 

Konto OCEM może wykazywać saldo debetowe lub kredytowe.

Saldo debetowe (po Wn) występuje wtedy gdy wartość ujęta na koncie „Materiały” jest mniejsza od ich wartości bilansowej (księgowej). Wartość księgowa materiałów równa się sumie ujętej na tych dwóch kontach. Zatem, w celu policzenia wartości księgowej materiałów, do wartości materiałów ujętych na koncie Materiały musimy doliczyć  OCEM.

W przypadku gdy OCEM wykazuje saldo kredytowe (po Ma), w celu policzenia wartości księgowej materiałów, należy od kwoty ujętej na koncie „Materiały” odjąć wartość zapisaną na koncie OCEM.

Dlatego przyjmujemy OCEM po stronie Cr ze znakiem ujemnym, a po stronie Dt ze znakiem dodatnim.

Możemy stwierdzić, że:

Wartość księgowa materiałów jest równa sumie występującej na koncie „Materiały” i koncie „OCEM”, z zachowaniem odpowiedniego znaku OCEM.

Z powyższego wynika, że:

OCEM jest kontem korygującym do konta „Materiały”.

Księgowania na kontach teowych w takim wypadku wyglądają następująco:

księgowanie na koncie teowym Materiały i OCEM przyjęcia materiału gdy OCEM jest dodatnie

 lub

księgowanie na koncie materiały i OCEM przyjęcia towaru gdy OCEM jest ujemne

Przypadek a) OCEM dodatni. Rzeczywista wartość księgowa materiałów jest równa sumie sald na obu kontach. X= X1 + X2.

Przypadek b) OCEM ujemny. Rzeczywista wartość księgowa materiałów jest równa sumie sald na obu kontach, przy czym saldo na koncie OCEM bierzemy ze znakiem ujemnym. X= X1- X2.

Wiemy, że materiały oddajemy do zużycia lub sprzedajemy. Zapiszmy to na kontach teowych.

Księgowanie 1, księgowanie 2 i księgowanie k dotyczy oddania do zużycia, księgowanie j dotyczy sprzedaży. Księgowanie j związane jest z wydaniem materiału klientowi.

Oczywiście numeracja i ilość tych księgowań może być różna. Ważne jest to, że te koszty są związane z rozchodem materiałów.

W trakcie miesiąca również przyjmujemy materiały na stan. Za każdym razem rośnie nam wartość przyjętego materiału, ale OCEM może rosnąć lub maleć w zależności od różnicy pomiędzy ceną rzeczywistą, a ceną ewidencyjną.

Może też nie występować i wynosić zero. Ja, w celu większej przejrzystości zapisu, w przedstawionym powyżej przykładzie, każdemu numerowi księgowania na konto "Materiały" nadałam ten sam numer księgowania na konto "OCEM". Różnica polegała na tym, że numer na koncie "Materiały" opatrzony jest literą a, a na koncie "OCEM" numerem b.

W naszym przykładzie na koncie OCEM występuje zarówno dodatnie jak i ujemne OCEM. Oczywiście ilość księgowań na tym koncie może być różna niż na koncie Materiały, ponieważ czasami OCEM może nie występować (gdy wartość księgowanego materiału występującego na Pz jest równa wartości netto faktury). Ważne dla nas jest to, że w ciągu miesiąca suma OCEM zmieniła się o Om, które może być dodatnie lub ujemne.

Saldo końcowe na koncie „Materiały” na koniec miesiąca wynosi Sk. Saldo to jest zapasem na koniec miesiąca czyli stanem końcowym tego konta. Oznaczamy go Zk

Suma obrotów i salda początkowego po stronie Wn na koncie "Materiały"= Zk + ∑ Ri.

Wartość ta  jest wartością ewidencyjną, nie rzeczywistą wartością księgową materiałów. Dlatego wartość rozchodowanych materiałów również nie jest ujęta w cenie rzeczywistej kosztu, tylko w cenie stałej ewidencyjnej.

Przed końcem okresu rozliczeniowego, wartość OCEM jest równa:

Op + Om

Gdzie Op- stan początkowy odchyleń bieżącego okresu,

Om- odchylenie powstałe w okresie bieżącym (z uwzględnieniem znaku + po stronie Wn i znaku - po stronie Ma).

Rozważmy jeden problem. Kiedy powstał OCEM, który mamy na koniec tego okresu, przed samym przeksięgowaniem go w kierunku rozchodu materiałów?

Jeżeli w naszych rozważaniach potraktujemy tak samo saldo początkowe materiałów, jakie wystąpiło na początku tego okresu i materiału przyjętego w trakcie jego trwania na stan, upraszczając, możemy pokusić się o stwierdzenie, że:

OCEM o wartości Op + Om powstał w trakcie przyjęcia na stan materiału o wartości Zk + ∑ Ri.

W celu otrzymania rzeczywistej (księgowej) wartości na koncie „Materiały” po stronie Wn (tzn. materiału, który znajdował się na stanie w trakcie trwania ostatniego okresu rozrachunkowego), należałoby do wartości Zk + ∑ Ri dodać wartość Op + Om (oczywiście z uwzględnieniem znaku).

Na każdą złotówkę materiału o wartości  Zk + ∑ Ri (czyli tego, który znajdował się na stanie w ostatnim okresie rozrachunkowym) przypada wartość OCEM równa ilorazowi sumy (Op + Om) i wartości tego materiału.

Taką wartość należałoby dodać do każdej złotówki tego materiału, by wyrazić jego wartość księgową, nie ewidencyjną.

Zapisujemy to wzorem:

(Op + Om)/ (Zk + ∑ Ri).

Ponieważ wartość rozchodowanych materiałów również nie jest ujęta w cenie rzeczywistej kosztu, tylko w stałej cenie ewidencyjnej, w celu policzenia wartości bilansowej materiałów, taką wartość OCEM należałoby doliczyć do każdej złotówki rozchodowanego materiału.

(Op + Om)/ (Zk + ∑ Ri) to wskaźnik narzutu odchyleń wyrażony jako zwykły ułamek.

Żeby uzyskać wartość OCEM, która przypada na dany rozchód, trzeba do tego rozchodu, dodać iloczyn jego wartości i wskaźnika narzutu odchyleń wyrażonego w formie zwykłego ułamka.

Możemy zatem napisać:

Ori= Ri x (Op + Om)/ (Zk + ∑ Ri)

Gdzie: Ori- OCEM przypadający na i- ty rozchód materiału.

Nas obowiązuje jednak wskaźnik narzutu odchyleń wyrażony jako liczba procentowa. Dlatego stosujemy poniższe wzory:

Procentowy wskaźnik narzutu odchyleń jest równy:

WNo% = (Op + Om) x 100% / (Zk + ∑ Ri).

Zatem kwota OCEM przypadająca na dany rozchód Ri wynosi:

Ori= (WNo% x Ri) / 100%.

(Dzielenie przez 100% wynika z faktu, że wskaźnik narzutu został wcześniej wyrażamy w formie procentowej).

Odchylenie przypadające na zapas końcowy materiału jest równe

Oz= (WNo x Zk) / 100%.

Sprawdźmy prawidłowość wyprowadzonego wzoru

Zwróćmy uwagę, że jeżeli dodamy do siebie OCEM przypadający na rozchody we wszystkich kierunkach i przypadające na zapas końcowy, otrzymamy OCEM, który istniał przed jego przeksięgowaniem.

Oznacza to, że wprowadzając procentowy wskaźnik narzutu odchyleń i postępując zgodnie z istniejącymi wzorami, OCEM zostaje rozliczony w całości i proporcjonalnie do wartości rozchodu lub wartości materiału.

Możemy to udowodnić następująco:

Do wartości OCEM przypadającej na zapas końcowy materiału, dodajmy wartość OCEM przypadającą na każdy z rozchodów.

(WNo% x Zk) / 100% + ∑(WNo% x Ri) / 100%= WNo x (Zk +∑ Ri) / 100 %.

Przekształcenia tego wzoru polega na wyciągnięciu WNo przed nawias, ponieważ jest to konkretna liczba.

Ponieważ wiemy, że WNo = (Op + Om) x 100% / (Zk + ∑ Ri) wstawiamy ten wzór do powyższego wzoru i otrzymujemy:

[(Op + Om) x 100% / (Zk + ∑ Ri)] x (Zk +∑ Ri) / 100 % co

po przekształceniu jest równe: Op+Om

Jeszcze jedna uwaga.

Może tak się zdarzyć, że mamy do czynienia z dostawą niefakturowaną, tzn. dostaliśmy już dostawę, a w dniu, w którym rozliczamy miesiąc, nie mamy jeszcze faktury. Nie możemy zatem doliczyć OCEM, która na tę dostawę przypada. Co wtedy robimy? Pomijamy ten OCEM. Traktujemy go tak jakby go nie było, czyli jakby był równy zero. Będzie on rozliczony w następnym miesiącu.

Podsumowanie.

W celu prawidłowego przedstawienia kosztów jakie zostały poniesione w danym miesiącu, do rozchodu materiałów musimy dodać (lub odjąć, czyli dodać ze znakiem -) przypadający na dany rozchód OCEM.

Oczywiście OCEM musi być rozpisany proporcjonalnie do wartości danego materiału.

W tym celu liczymy procentowy wskaźnik narzutu odchyleń według następującego wzoru:

WNo% = (Op + Om) x 100% / (Zk + ∑ Ri)

Następnie obliczmy kwotę odchyleń jaka przypada na poszczególne rozchody:

Ori= (WNo x Ri) / 100%

Po wyksięgowaniu takiej wartości OCEM na konto wszystkich rozchodów (w taki sposób by wartość OCEM malała), na koncie OCEM zostaje wartość przypadająca na zapas końcowy.

Jest ona równa:

Oz= (WNo x Zk) / 100%.

Możemy też stwierdzić, że: OCEM przenosimy na konto danego rozchodu, w następujący sposób:

  • gdy wskaźnik narzutu jest ujemny, wartość przypadającego na dany rozchód OCEM jest odejmowany od rozchodu. (Dzieje się tak wtedy gdy powstały przed przeksięgowaniem OCEM ma wartość ujemną)
  • gdy wskaźnik narzutu jest dodatni, ( tzn. OCEM jest dodatni) wartość przypadającego na dany rozchód OCEM jest dodawana do tego rozchodu.

Ten fakt jest dla nas oczywisty jeśli uświadomimy sobie, że:

  • Przypadający na dany rozchód OCEM jest dodatni, gdy Wno jest dodatni, tzn. wtedy gdy Sk OCEM jest dodatnie. W tym wypadku wartość księgowa materiału jest większa od jego wartości ewidencyjnej. W takim razie również wartość księgowa rozchodu materiałów,  musi być większa od wartości ewidencyjnej. Dlatego w celu policzenia wartości rzeczywistej rozchodu, musimy  do wartości rozchodu materiału dodać przypadający na niego OCEM.
  • Przypadający na dany rozchód OCEM jest ujemny, gdy Wno jest ujemny, tzn. wtedy gdy Sk OCEM jest ujemne. W tym wypadku wartość księgowa materiału jest mniejsza od wartości ewidencyjnej. W takim razie również wartość księgowa rozchodu materiałów, musi być mniejsza od wartości ewidencyjnej. Dlatego w celu policzenia wartości rzeczywistej rozchodu, musimy  od wartości rozchodu materiału odjąć przypadający na niego OCEM.

Należy również zwrócić uwagę na to, że:

  • W obu przypadkach, w trakcie wyksięgowaniu OCEM w kierunku rozchodu materiałów, wartość na koncie OCEM się zmniejsza.

Ewidencja zużycia materiałów i rozchodu sprzedanych materiałów na kontach teowych.

Ewidencja zużycia materiałów i rozchodu sprzedanych materiałów na kontach teowych

1-     Wydanie materiałów z magazynu do zużycia na podstawie Rw,

2-    Wydanie z magazynu materiałów sprzedanych,

3-    Przeksięgowanie odchyleń przypadających na zużyte materiały,

a-    Odchylenia debetowe (dodatnie)

b-    Odchylenia kredytowe (ujemne)

4-    Przeksięgowanie odchyleń przypadających na materiały sprzedane,

a-    Odchylenia debetowe (dodatnie)

b-   Odchylenia kredytowe (ujemne)

Zgodnie z zasadą ciągłości saldo końcowe ujęte na koniec miesiąca staje się równe saldu początkowemu w miesiącu następnym. Dotyczy to zarówno konta „Materiały” jak i OCEM.

Teoretycznie można by było przeksięgować OCEM jakie zostaje na koniec miesiąca na konto „Materiały” i otrzymalibyśmy wtedy rzeczywistą wartość materiałów na tym koncie, a OCEM w następnym miesiącu byłoby naliczane od zera na początku miesiąca. Ponieważ jednak nie ma takiej potrzeby, salda te traktujemy jak wszystkie salda końcowe innych kont.

Dopiero na koniec roku, gdy sporządzamy bilans i przeprowadzamy inwentaryzację, do wartości konta „Materiały” odpowiednio dodajemy lub odejmujemy wartość OCEM końcowego. OCEM na koniec roku obrotowego zostaje rozliczony i jego wartość staje się równa zero.

Zadania na ten temat: Rozliczenie OCEM- zadanie, Zadanie z OCEM- materiały wyceniane w cenie zakupu.Jak policzyć rozchody materiałów? Rozliczenie OCEM- zadanie.,

Na tej stronie znajduje się również Zadanie z OCEM- materiały wyceniane w cenie nabycia. Teorię na temat tego czym różni się cena zakupu od ceny nabycia znajduje się w artykule Jakie ceny stosujemy w ewidencji? Cena nabycia, cena zakupu. Na końcu tego artykułu wyjaśniam jak doliczać koszty dodatkowe do ceny zakupu.

Pytanie nr 2 i nr 3 w Teście nr 1 również dotyczy tego tematu. Odpowiedź znajduje się w artykule: Test nr 1 - wyjaśnienia odpowiedzi na pytanie nr 2Test nr 1 - wyjaśnienia odpowiedzi na pytanie nr 3. Ponadto we wcześniejszych artykułach znajdują się dwa rozwiązane przeze mnie przykłady: Ewidencja rozchodu materiałów gdy OCEM jest ujemne- przykład. i Jak rozliczyć i księgować rozchody materiałów gdy OCEM jest dodatnie?- przykład.

[Osoby te zapraszam do przeczytania również innych zagadnień ujętych na tej stronie. Do większości artykułów można przejść poprzez "Spis treści." znajdujący się na tej stronie w lewym górnym rogu. Napisany został w postaci linków do nich. Przycisk do większości zadań i testów znajduje się w górnej części strony.

Zapraszam do korzystania z artykułów "po kolei" (zgodnie ze spisem treści), gdyż uczę na niej rachunkowości "krok po kroku". Informuję również, że strona cały czas jest jeszcze uzupełniana. Docelowo będzie zawierała kompendium wiedzy potrzebnej do uzyskania dyplomu w zawodzie technika rachunkowości.]